(Щоджэнц1ык1у Алий)

Ali Şogentsuk (1900-1941),ünlü  Kabartay ozanı.1900 yılında Stari Krepost (Quşmızıqoy) köyünde doğdu.Türkiye'den gidip Kabartay bölgesine yerleşen ve orada bir okul  açan,bu okulda  Adıgece okuma yazma da öğreten Nuri Ts'ağo'nun (Ц1агъуэ  Нурий) öğrencilerindendir.Ali Şogentsuk,bir  ara gittiği Türkiye'deki yaşamını ve yuva özlemini "Anne" adlı şiirinde dile getirir.

      1934-1941 yılları arasında  "Kambot ile Latse"  adlı  manzum (koşuklu) romanını yazar.Roman 1938'de yayınlanır.1941'de,romanın, önemli farklılıklar içeren ikinci bir baskısı (varyantı) yayınlanır.Konusunu tarihten alan romanın konusu,özetle şöyledir:

      “Kabartay derebeylerinden Pşı El Mahеşoko (1эл Махъэшокъуэ),Baksan Irmağı boyunda hüküm sürmekte ve kölelerine uyguladığı sert baskılarıyla tanınmakta,günlerini av partileri ve eğlenceler düzenleyerek geçirmekte,hergün,kendi gibi yüzlerce konuğu ağırlamaktadır.

      Köle  kızı Latse (vuneut)* ile köle  delikanlısı Kambot   (pşıtlı)**   derebeyinin kölelerindendir.Bu iki genç,birbirini delicesine sevmekte ve mutlu bir yuva kurmanın özlemi içindedirler.Ama Maheşoko da Latse’yi odalığı (jeşditl) yapmanın hazırlıkları içindedir.

      Derken,başka bir derebeyi olan Pşı Aslanoko (Aслъэнокъуэ), Mahoşoko’ya konuk olur.Aslanoko  da,Latse’ye göz koyar ve onu kayın biraderi Jan aracılığıyla El Mahoşoko’dan istetir.

      Kambot ise,bir bey istiyor diye sevgilisini başkasına terk edecek biri değildir.Aslanoko da geri çekilecek biri değildir.Her ikisi de karşılıklı harekete geçerler.Çatışmanın boyutu büyür.Olay,Aslanoko’nun kızı kaçırtmasıyla  büyür,köleler başkaldırırlar ve ayaklanma,dalga dalga  çevreye  yayılır.Hasanş Kambot’un yanında yer alır.Sonunda Hasanş ve Kambot’u destekleyen kölelerle El Mahoşoko’nun ordusu karşı karşıya gelir ve büyük bir meydan savaşı verilir.Savaşta  Kambot ile Latse  ölürler.

    Sağ kurtulan köleler  “sığınılacak bir yer bulma”  umuduyla  orman içlerine çekilirler”.

    Ali Şogentsuk’un Kızbrun (Qızbrun) ve Madine adlı iki uzun şiiri (poem) daha  vardır.Şair,İkinci Dünya Savaşı’nda Almanlara tutsak düştü ve Bobruysk kampında öldü.Sonradan adı Nalçik’teki dram tiyatrosuna ve daha birçok yere verildi.

_____________

Derleyen:Cevdet Yıldız (Hapi)

    *vıneut (унэ1ут)- en alt statülü köle,satılabilir.

    **pşıtlı (пщыл1ы)-toprak kölesi.Bunlar,geleneksel olarak satılmaz,ama sahiplerinin buyruğu  dışına çıkamaz,efendilerini terk edemez ve ömürboyu efendilerine hizmet ederlerdi..