Uzunyayla’da bir bayram ziyaretindeyiz. Beş santim kadar karı aşıp gelmişiz, eskisi gibi değil iklim buralarda bile. Sıcacık, çay kokulu odada tatlı tabaklarımızı bitirmeye çalışırken sohbet ediyoruz evsahibimizle.

           “Türkçe bilmiyorduk biz. Şimdiki gibi değildi. İşte şunlar (iki çocuğunu işaret ediyor, 10-12 yaşlarındalar) anlamakta bile zorlanıyorlar Adıgeceyi. Vallahi billahi hep Adıgece konuşuyoruz. Üstelik babaanneleriyle dedelerinin kucağında büyüdüler. Ama yok! Şu Allahın belası televizyon mahfetti bizi, mahfetti!” diyor.

           Çocukluğuma dönüyorum. Yedi-sekiz yaşlarıma… O zamanların hızlı delikanlılarından kendisi… Ben on yaşındayken evlenmişti, hatırlıyorum! Amcamlarla yaşıttı. Her hafta sonu düğün olurdu, köy köy gezerlerdi beraber. Muhabbet daha bir derindi o zamanlar sanki, daha bir samimiydi insanlar, pazarlıksızdı hayat!

           “Köyde gelecek kalmadı!” diyor dertli dertli. “Yetiştirdiğimiz üründen, beslediğimiz hayvandan verim alamıyoruz. Çok yüksek buranın rakımı, çok! Ah şu Uzunyayla şöyle bize hissettirmeden, bizi fazla sarsmadan bir bin metre kadar alçalsa, yer göçse… Çok iyi olurdu!” Gülüşüyoruz!

           Daha dün, bizim evde amcamlarla western filmi seyredip, bağrışarak filmdeki atları sahiplendikleri, bölüştükleri uzun kış gecelerinde, sobanın hemen kıyısında diz üstü çöküp kahkahalarını, eğlenişlerini seyredişim geldi aklıma, o anlara döndüm birden! Ailemden gibilerdi bu insanlar. Kocaman bir aile gibiydik tüm köyle beraber!

           “Sen nasılsın abla?” diye soruyorum evsahibemize dönüp. Bir dokun bin ah işit! “İnsan yüzü görmüyoruz inan ki!” diyor üzgünce. “Şurada üç hane kaldık yakın komşu. Ama iş güç görüşemiyoruz bile! Yukarıdaki komşular da taşındı bu kış. Çocuk hiç yok köyde, şu ikisi yalnızlıktan perişan oluyorlar vallahi. Bayramda tatile gelen çocuklar sevindirmişti ama şimdi tatil bitiyor ya, onlar da dönecek şehirlere… İki gündür durmadan ağlıyorlar zaten! Halaları amcaları da gelmedi şehirden. Hiç keyifleri yok!” Çocuklara bakıyorum dönüp. Başları önlerinde, utangaçlar. Erkek, kaş altında televizyon seyrediyor. Kız çocuğu ise dolu dolu gözleriyle yere bakmakta. Karakuyu’da okuyorlar, taşımalı sistemle. Bizim köyün okulu kapalı zaten, sadece dört öğrencisi olduğu için öğretmen verilmemiş.

           “Türkçe bilmiyorduk ya, utanır konuşamazdık biz şehirde.” diyor evsahibimiz. Ve devam ediyor: “Ben iki kere evden kaçıp İstanbul’a gittim gençken. Seyis olacaktım ama bıkmıştım da atlardan aslında; onlarca vardı bizde zaten. Tekstil işine girdim. Ama köyde kalanlar rahat bırakmadılar işte, mektup üstüne mektup… Geri döndüm mecburen. Yahu bizim insanımız da cahil kardeşim! Bırak çalışsın, tertemiz iş! Gerçi o zaman şimdiki gibi değil. Telefon falan yok, sadece mektup var. Ailen haklı olarak kaybolmandan, sana bir zarar gelmesinden endişe ediyor. Çok çekmiş bizim Adıgeler, çok! Hep çekingen kalmışlar bu yüzden dışarıya karşı. Haklılardı tabiî ki kendilerince.”

           “Onbeş gün kadar önce bir yağmur yağdı; inanamazsınız! Karla karışık, yapışkan bir yağmur. Neyse, gece dondu tabi damlar. Suyu güzelce emdi toprak tavanlar. Sabah buz çözülmeye başladığı an, tüm tavan yere indi adeta. Sırf bizim ev değil ama, bütün köy aynı! Herkesin damı aktı. Kış günü badana yapıyor herkes. Eh, yüz yıllık evde oturursan olacağı bu! Doğru düzgün evimiz yok ki. Vallahi yüz yıllık olmasına da razıydık, şöyle bir belimizi doğrultup düzgün saç çatı yaptırabilseydik…”

           Evsahibimiz bunları anlatırken eşi de meyve servisi yapıyor bize:

“Çocuklar kusura bakmayın, elmalar biraz kötü ama iyisini getirmiyorlar buralara.” Mahçup mahçup gülümsüyor.

 “Ee, çocuklar nasıl?” diye soruyorum. Bu ailenin de bir kızıyla bir oğlu var. Kızlarını, ortaokulu bitirince mecburen İstanbul’a, amcasının yanına göndermişler. Erkek ise, Kayseri’de okuyor liseyi, yatılı…

 “İyiler”, diyor gelin; “Kız gelemedi. Gelemez de bu kış, sekiz ay kesintisiz İstanbul’da kalacak mecburen. Alıştık artık gerçi, ikinci senesi... Erkek geldi ama köyü özledim deyip çıktı gitti sabah erkenden. Nerde bilmiyorum, deli gibi geziyor!” Gülüyor.

 “Devir böyle!” diyor kocası. “Ya katlanıp, dişimizi sıkıp okutacağız, ya da bizim gibi çoban olacaklar! Çocuklar siz kusuruma bakmayın, rahatsız da olmayın lütfen. Çayınızı için. Ben ağıla gitmek zorundayım. Bayramımız tatilimiz yok bizim malum.”

 Çıkıyor izin isteyip. Tam bu sırada bir başka komşu geliyor misafir olduğumuz eve, bayramlaşmaya… Hasbihal sonrası yakınmalar yine…

 “Ben de bizimkini (oğlundan bahsediyor) Kayseride yatılıya verdim… Herkes ‘orada okumaz, heba olur çocukcağız’ diyor; ama ne yapabilirim ki? Akrabalarımın hepsi uzakta, gönderemem. Şehre taşınmam da imkansız. Ablanızı (eşinden bahsediyor) göndereyim desem, vallahi ömrümde yumurta kırmış insan değilim; komşum da yok! Ölüveririm açlıktan!” Gülüyor. “Seneye küçük kız kardeşiniz de bitirecek ortaokulu. Öteki daha küçük, o bir 3–5 yıl daha sorunsuz olacak ama, büyüyen ikisini ne yapacağız bilmiyorum!” Tekrar gülüyor. “Şehre taşınsam ne yer ne içerim ki ben? Bağkur’dan emekli olmama çok var daha. Bugün emekli olsam bile geçinemem ki hem o parayla…” Sesi buğulanıyor birden. “Aah ah!” diyor; “Bize okuyun diyen olmadı çocuklar. Ben kendimce bir şeyler yapmaya çalışan bir insan oldum hep. Okumayı yazmayı, öğrenmeyi çok sevdim. Elimden kitap düşmez hiç. Ama biz okumanın, okul bitirmenin bize iş ve para getireceğini bilemedik. Önümüzde hiç örnek yoktu çünkü. Dünyadan kopuktuk ayrıca. Şimdi kaldık köyde, halimizi görüyorsunuz. Köy yaşamı güzel aslında, insan huzurlu bir bakıma. Ama çok yalnızız. Çok hem de! İnsan sesine, insan sıcaklığına hasret kalıyoruz çocuklar. Ağıldan uzağa gidemiyoruz. Bu çok zor bir durum inanın; çok zor hem de!”

 Gözümün önünden on-onbeş yıl öncesi geçiyor. Çocukluğum… Köyde onlarca genç kızın, onlarca delikanlının yaşadığı günler… Ramazan aylarında kalabalık davetlerin verildiği, her akşam gece oturmalarına gidildiği, misafir kızların köyden eksik olmadığı, gençlerin worşer yapmak için ev ev gezdikleri, “jeş cegu”ların sabahlara kadar sürdüğü, düğünlere iki-üç otobüs ve otuz-kırk arabayla gidildiği günler… Köy ilkokulunun açık olduğu, otuzbeş öğrencinin bahçede zıplayıp koşuştuğu, öğretmenden gizli Adıgece muhabbet ettiği günler… Yazın harman yerinde ergenlik çağındaki onlarca gencin top oynadığı, onlarca kadının beraber halı yıkayıp kışlık hazırlık yaptığı günler… Kuran kursunda kırka yakın çocuğun toplandığı, rahmetli Emin Hoca’yı uyutup hep beraber firar ettiğimiz günler… Kız kaçırılıp köye “qan” getirildiğinde “qan” evinde sabahlara kadar worşer ve cegu yapan onlarca kızla erkeğin arasında, kendimce kızların en güzelini seçtiğim ve amcamla evlendirmek için çocuk aklımla bir köşeye ayırdığım; çayırda yapılan cegu’da çok beğendiğim kızın uzun geniş eteğini dönerken savuruşunu, sırada bekleyen genç kızların kolları arasından seyrettiğim günler…

 Şimdi düşünüyorum da… “Bize ne oldu?” sorusunun cevapları malum aslında. Biz, okumak istedik. Biz, insan gibi yaşayabilmek istedik. Biz; bir ömür sabah saat 4 buçukta kalkıp, gece yarılarına kadar beden gücüyle ve temiz bir kıyafet dahi giyememeksizin; hayvanlarla, otlarla, kurak toprakla, azgın güneşle, susuz bozkırla, ağaçsız çıplak ve bembeyaz tepelerle, başağından birkaç zayıf tane düşüveren buğday tarlalarıyla, kışın kapanan taşlı yollarla, fakirlikle, güvensizlik ve güvencesizlikle uğraşıp didinmek değil; sadece ve sadece temiz ve garantili, sigortalı işler istedik. Bir koca ömür tatil yüzü görmeden, bir Allahın günü durup dinlenemeden, saati, mesaisi, maaşı, garantisi olmaksızın çalışacağımıza; “azıcık aşım, ağrısız başım” diyebilelim istedik göçüp gittiğimiz uzak şehirlerde…

 Arkamızda neleri mi bıraktık çekip giderken?

Dilimizi,

Kültürümüzü,

Geçmişimizi,

Yaşam sevincimizi, sıcaklığımızı, samimiyetimizi…

Ve en önemlisi “gitme” şansı olmayanların; ardımızda bıraktığımız annelerimizin, babalarımızın, akrabalarımızın yaşama sevinçlerini, hayallerini, umutlarını, gayretlerini götürdük yanımızda…

 Sokaklarda çocuk kahkahaları çınlamıyor artık Uzunyayla’da… Cami duvarlarının diplerinde ihtiyarlar oturmuyor. Düğünler yüzlerce kişiyle yapılmıyor. Genç kızlar çeşme başlarında sohbete dalmıyor. Delikanlılar toplanıp balık avlamaya gitmiyor.

 Köylerde, kalan birkaç aile; Bağkur’dan emekli olmayı bekliyor umutla, tek amaçları bu. “Emekli maaşıyla geçinemeyiz ama hiç olmazsa elimizdeki yüz koyunun ellisini satarız, iş yükümüz hafifler.” diyorlar, emekliliğe dair hayallerini sorduğumuzda. Köyden ayrılmayı düşünmüyor hiçbiri. “Çocuklarımız gidecek, biz köyde yapayalnız yaşlanıp öleceğiz.” diyorlar açık açık.

 Maddiyat değil bellerini büken, bu net! Yalnızlık, yalnız yaşamak, yalnızlığa mahkum olmak… Hatta daha da acısı; sevdikleri tarafından yalnızlığa mahkum edilmek belki…

Uzunyayla… Benim yaram. Sızlayan yaram. Ama yine o Uzunyayla, ilacım! Her gidip görüşümde beni kendime getiren, bana kim olduğumu hatırlatan, yüreğimi ve ruhumu besleyen ilacım. Her gidişimde, mavi gözlerinde engin sevinci gördüğüm sıcak insanların ayazlı sığınağı.

 Yılda bir kez, üç günlüğüne de olsa uğrayalım lütfen köylerimize. Babamızın eski evinde sabahlayalım üç gece. O yoksa amcamızın, ya da akrabamızın, komşumuzun… Yılda üç gün! Sizden hiçbirşey almayacak; ama hem size hem de oradaki insanlara çok şey verecek, üç küçük gün! Yaranıza merhem olmaya ve kendinizi bulmaya Uzunyayla ilacıyla…

 Üç kısa gün.

İnanın çok şey getirecek size.