Çerkez örf adetlerinin olmazsa olmazı thamadeleri incelemeden önce ideal thamade profiline bir göz atalım.

1-Çerkezlerde bulunulan ortamdaki yaş olarak büyük ve söz

   sahibi olan kişiler.

2-Çerkes kültüründe geleneklere uygun olarak toplumu ya da    

   bir topluluğu yönlendiren, yöneten o toplulukla ilgili son sözü

   söyleyen kişidir. genelde en yaşlı üye thamade seçilir ama her

   yaşlı thamade olarak seçilmez. bir topluluğa thamade olacak

   kişide herkesin saygısını kazanmış olmak, kuralları ve töreyi

   bilmek ve uygulamak, dikkatli zeki ve pratik düşünebilmek,

   cemiyete hitap edebilmek ve sözünü dinletebilmek, tam ve

   uygun kararlar alabilmek yaşlı olmanın dışında aranan

   özelliklerdir. genellikle kişilere bu statü seçilerek verilir.

thamadeler;

 

1) Taşıması gereken özellikler ve yetenekleri seçildikten sonra da

    görevi sona erinceye kadar taşımaya devam etmek zorundadır.

 

2) Yemek yiyişinden giyimine, adım atışından konuşmasına,

    oturmasından kalkışına kadar her türlü davranışına azami

    derecede dikkat etmek zorundadır.

 

3) Beraberinde olan kişilerin maddi -manevi görevi süresince

    gereksinimlerini karşılamak ve onları korumak zorundadır.

 

4) Davranışları ile görevini tam olarak yerine getirmek, ayrıca

    insani ilişkilerinde beraberindekileri inandırmak ve doyurmak

    durumundadır. yerine göre hoşgörü sahibi, yerine göre ciddi

    bir gözlemci, yerine göre yargılama erkini kullanarak ceza

    verebilen, her koşulda xabze kurallarını çok iyi bilip

    uygulayan bir kişilikte ve yapıda olması zorunluluğu vardır.

 

5) Bütün bu görevleri yerine getirirken thamade alçakgönüllü

    ancak hareket ve davranışları ile saygınlığı yaratabilen bir

    yapıda olmak durumundadır.

thamadeler; xabze yapımı ve yorumu, yönetmek, yargılama, diplomasi, barış toplantıları,her türlü düğün yönetimi, gelin getirme,cenaze töreni, sofra yönetimi, yolculuk, konuğun ağırlanması, her türlü yardım ve imece toplantıları gibi konular için seçilen ve sorumluluk alan kişilerdir. ayrıca mahalle thamadesi, köy thamadesi, ülke thamadesi gibi thamadelikler bulunur.

   Thamadelik dediğimiz bu yapıya bugün ihtiyaç var mıdır? Varsa yukarıdaki ideal thamade profiliyle örtüşen thamadeleri toplumu-muzun sosyal alanlarında görebiliyor muyuz?

    Kökü çok eski çağlara dayanan ve erdemler silsilesi olan Çerkez örf ve adetlerinin en temel taşıdır thamadeler.Öyle ki thamadelik kavramını Çerkez örf ve adetlerinin içerisinden çıkardığınız zaman bütün bu dengeler altüst olur.Bunun için thamadelik her daim yaşamalı ve yaşatılmalıdır.

    Ama Çerkez örf ve adetlerinin yaşaması için bu kadar önem arz eden thamadelik bugün Çerkez toplumunun lokomotifimi yoksa ayak bağımı bunu çok iyi tahlil etmek gerekiyor.İsterseniz bugün Çerkez toplumlarında karşılaştığımız thamade profiline bir bakalım.

- Toplumun en yaşlısından seçiliyorlar.

- Bilgi ve kültürel donanım açısından çok zayıflar.

- İlerici ve aydın yapıda değiller.

- Topluma hitabet ve diksiyon açısından çok yetersizler.

- Bilime ve teknolojiye yatkın değiller.

- Hareket ve davranış açısından iyi görüntü veremiyorlar.

- Lider vasıfları yok denecek kadar az.

- İyi bir gözlem ve pratik zekadan çok uzaklar.

- Toplumu ileri götürecek projeler üretmek yerine bu projelerin

   önünü dahi tıkayabiliyorlar.

- Eğitim seviyeleri çok düşük.

  Yukarıdaki maddeleri sıralarken inanın elimden geldiğince objektif olmaya çalıştım.Bugün Çerkez toplumu olarak çektiğimiz sancıların en büyük nedenlerinden biridir thamadelerimiz.

   İçerisinde bulunduğumuz yüzyılda her şeyin anlık ve hızla değişip geliştiği ortamda insani değerlerin ve örf ve adetlerin yerini kişisel ve ekonomik çıkarların aldığı bu dünyada yeterli donanımlardan yoksun toplum önderlerinin o toplumları nerelere sürükleyebileceğini bir düşünün isterseniz.

   O tahamadelerimizden pek çoğu hala fotoğrafa günah derken siz onlara yeni dünyanın internet ve bilgisayar devrimi ile şekillendiğini nasıl anlatırsınız.Bu kadar donanımsız bir tahamadenin bu akımlara karşı toplumunun örf ve adetlerini korumasını ve toplumunu ileri götürecek projeleri oluşturmasını ve onaylamasını nasıl beklersiniz.

    Yaşlılarına değer veren toplumlar medeni ve erdemli toplumlardır ama  sırf yaşlı oldukları için önderlerini yaşlılardan seçen toplumlar Afrika’daki  kabilelerdir.

    Ama bu birazda sizin thamadeden ne anladığınızla ilgilidir.Eğer thamade anlayışınız düğün ve cenaze gibi toplumsal olaylarda ki rol ise siz bu durumu yersiz endişeler gibi görürsünüz.Ama thamadeyi toplum önderi olarak görüyorsanız işte sıkıntı burada başlar.Ama iki düşünce yapısını da  tek başına kabul etmek yanlıştır.Çünkü iki endişede haklıdır ve bir bütün olarak ele alınmalıdır.Çünkü toplumun dengesi O önemsemediğimiz düğün ve cenaze olaylarındaki thama-denin rolü ile başlar ve yapılan her yanlışlık toplumun ayarlarını bozar.Bu durum toplum önderi thamadelik kavramına yansır ve yerle bir eder.

    Artık toplumuzun ileri gidebilmesi için her sosyal ortamda thamadelerimizi seçerken şu kıstaslara dikkat etmek gerektiği inancındayım.

- Yaşına değil,bilgi birikimine bakılması

- Ekonomik ve sosyal konumuna değil,vizyonuna ve

   liderlik vasfına bakılması

- Davranış biçimi ve diksiyonuna bakılması

- Bilime ve teknolojiye inanması ve takip etmesine bakılması

- Yenilikçi ve entelektüel olmasına bakılması

- Pratik zekaya sahip ve proje üretebilmesi ve bunu hayata

   geçirebilmesine bakılması

   Bu kıstaslara en yakın kişilerin thamade seçilmesi toplumumuz için bir sıçrama tahtası olacağı kanaatindeyim.Bugün pek çok sivil toplum örgütlerimizin başında sırf yaşından veya sosyo-ekonomik gücünden dolayı bulunan pek çok thamadelerimizi biliyorum.

   Bu sivil toplum örgütlerimiz maalesef  bu yüzden verimli ve aktif olarak çalışamamaktadır.Geleceğimiz diyebileceğimiz gençlerimiz bu olumsuz örgütlenme yüzünden beyinlerini ve enerjilerini bu oluşumların içerisine katamamakta,bunun sonucunda da bu sivil yapılanma çabalarımız hantal bir yapıya dönüşmekte ve gerekli atılımı ve dinamizmi gösterememektedirler.

   Saygılarımla.

Erdal Aslan

Erdal38280@hotmail.com