ANA DİL 

Anadil… Acı çekmeyen mutluluğun değerini bilmez. Susuzluk çeken bilir suyun tadını. Ana dil de böyledir. Doğuştan getirdiği, kanında taşıdığı diline hasret çekmeyen, onun tadını anlayamaz. Neden derseniz, her gün konuştuğu için alışıyor ve umursamaz oluyor. Başka bir deyişle farkında olmuyor tadının. Bu şekilde dilini konuşma özgürlüğüne sahip olmak büyük bir nimet. Ancak bu nimetten mahrum olan, elinden zorla alınan, onu yitiren niceleri var…

Ana dilini beğenmeyen, onu önemsemeyenlerin ders alacağını umarız, şimdi anlatacağımız olaydan. Olayı bize anlatan Türkiye’de yaşayan Thazepl Fevzi’dir. Fevzi iki ay önce ata yurduna misafir olarak geldi, akrabalarını bulup tanıştılar.

Bu, Fevzi’nin bizzat kendisinin yaşadığı, şahit olduğu bir olaydır. 

Üçüncü sınıfı bitirip tatile girdiğimizde, babam “boş oturmaktansa bir iş bulup çalışsan iyi olurdu” deyince, ben de bayan elbiseleri satan ( pazarlamacılık yapan)  bir Türk dostumuzun yanında işe başladım. Köyleri dolaşıp satış yapıyorduk. Mal bitince, dönüp yüklüyor ve tekrar yola çıkıyorduk.

Bu şekilde köyleri gezerken, hiç unutamam, yedinci ayın 15.günüydü, hava müthiş sıcaktı. Yolda giderken ağaçları bol, yeşillikler içinde küçük, temiz bir köy gördük. Köyün kenarında durduk ve biraz dinlenmek amacıyla bir gölgeliğe oturduk. Yanımda iki Türk vardı. Onlar arabayı bir kenara çektiler, beni de yiyecek, içecek, sigara ve başkaca ihtiyaçlarımızı almak için köye gönderdiler. Yolda yürürken iki üç çocukla karşılaştım, dükkânlarının yerini sordum. “İşte şu ev” diye göstermeleri üzerine, o tarafa yöneldim.

Dükkâna girdim. Türk köylerinde adet olduğu üzere, dükkâncının erkek olduğunu sanıyordum. Oysa dükkâna bakan, yaşı 80 civarında bir kadındı.

-         Buyur, nasıl düştü yolunuz buraya diye sordu, yaşlı kadın Türkçe.

            Ne istediğimi söyledim. Sözümü henüz bitirmiştim ki, üç çocuk içeri daldı ve masanın üstündeki radyonun sesini iyice açtılar. Yaşlı kadın, “canı çıkmayasıcalar, nasıl yürünür, nasıl davranılır hala öğretemedim size” diye bağırdı çocuklara Çerkesce. Türk çocukları onu anlamasa da.

Yaşlı nine Çerkesce konuşunca irkildim, “ bu geldiğimiz yer bir Çerkes köyü mü yoksa” diye ve ardından hemen sordum:

-         Nane Weri Wu Adıye- Nine sen de Çerkes misin?

            Bunu duyunca nine benden daha fazla irkildi, dondu kaldı. Bütün vücudu titriyor, sanki dili tutulmuş gibi, dudakları kıpırdıyor, bir şeyler söylemek istiyor, ancak konuşamıyor. Bazen bana doğru gelecekmiş gibi yekiniyor, fakat hareket edemiyor, titreyip duruyor.

           Öyle olunca, uygunsuz bir şey mi söyledim diye tereddüde düştüm bir an.

- Ah evladım! Bir daha konuş Çerkesce, şu gördüğüm rüya mı, gerçek mi anlayayım dedi.

            Ninenin durumunu görünce:

             -  Nine, nedir seni bu kadar şaşırtan şey, ben de Çerkesim, diye Nineye yaklaşınca, ağlayarak bana doğru atıldı, bağrına bastı, sanki yıllarca görmediği, yolunu beklediği evladıyla karşılaşmışçasına bağrına basıyor, başımı okşuyor, öpüyor, ağlıyor…

Ninenin ağlarken söylediği sözleri hiç unutamıyorum.

- Bana bugünü Allah gösterdi. Ben her gün, “yaşlı, genç, kadın, erkek, kim olursa olsun, bir Çerkes (Adıye) ile karşılaştırmadan canımı alma Allah’ım” diye dua ettim. Şimdi Allah canımı alsa da razıyım. Çünkü ana dilimle konuşan bir delikanlıyı gösterdi bana.

Ağlaması biraz dinince sordum:

- Nine, Çerkesçe’ye bu kadar özlem duyman nasıl oldu?

Soruma nene şöyle cevap verdi:

- A benim güzel evladım, ben doğduğumda annem vefat etmişti. İki yaşına girdiğimde babamı da kaybedip, düpedüz öksüz kalınca, dayılarım büyüttü beni.16 yaşındaydım, köyümüze at satın almak için bir grup Türk gelmişti. Atları aldılar ve yola çıkacaklardı, benden su istediler,suyu götürdüm. Suyu uzattığım adam beni kaptığı gibi,atın üstüne atıp kaçırdılar ve arkadaşlarından birine gelin getirdiler. Bu köye gelişim böyle oldu. Burası Türk köyü,burada bir tek Çerkes yaşamadı. Çerkesçe konuşan hiç kimse gelmedi buraya. İşte böyle, yaşım sekseni bulduğu halde,beni kaçırdıkları günden bu yana hiç Çerkesçe duymadım. Bugün senin bana getirdiğin mutluluğun tarifi imkansız.

Sözlerini bitirince tekrar ağlamaya başladı. Nine ağlıyor, ben de ağlıyorum. İçim parçalandı. Bir şeyler söylemek istiyorum, boğazım düğümlendi, konuşamıyorum.

Bu arada nine gelinlerine haber gönderdi

“- Kıymetli misafirim var, sofrayı kurun. Siz benimle alay ediyordunuz, ana dilimin, örfümün olmadığını sanıyordunuz. Benim de var lisanım, örfüm, milletim. Size gösteremediğim lisanı konuşan misafirim var bugün. Dinleyin dinleyebildiğiniz kadar. Benim lisanım sizinkinden daha iyi değilse, kötü değil.”

Bunları söylerken sofrayı nasıl kuracaklarına dair öğütler veriyordu gelinlerine. Gelinleri de hamarat olmalıydılar ki, gecikmeden güzel bir sofra hazırlayıp ağırladılar beni.

Bu kadar uzun zaman, hiçbir soydaşını görmediği, konuşmadığı halde, ana dilini nasıl unutmadığını merak edip sordum.

Şu cevabı verdi:

- Dilimi unutmamak için, Allah’ın her günü, aynanın karşısına geçip kendi kendime konuşuyordum. Bir Adıye ile (Çerkesle) karşılaştırsın, bir gün Çerkesçe konuşayım diye hep Allah’a yalvarıyordum. Odamdaki eşyalarla konuşuyordum…

Ayrılırken de, öpüp okşayarak, bağrına basarak, bana doyamadan uğurladı beni.

Ömrüm oldukça unutamam o nineyi.

                                                                                                Yazan WERZEY Aflik

                                                                                                 Jenğuaze, no: 4, 1990

                                                                                                 Çev: Erdal ÖZDEN