İmam Malik, Hicrî 93 yılında Medine'de doğmuştur.Imam Ebu Hanife ile aralarında sadece 11 yaş fark vardır. İmam Malik, ilimle uğraşan bir aileye mensup olduğu için tahsil hayatına küçük yaşta başlamış, Bazı Sahabe çocuklarını ve Sahabeye Tabii olmuş kimseleri tanıma fırsatı bulmuş ve onlardan hadis ve fıkıh dersleri almıştır ki kendisi Mescid-i Nebî'de tebau tabiin e ders okutmuştur.

Abdurrahman ibn Hürmüz, Şihab ez-Zuhrî, Ebu Zinad, Yahya b. Sa'id el-Ensârî ve Hz. Ömer'in azadlısı Nafi'den Hz. Ömer (r.a) ve oğlu Abdullah'ın fıkhını ve fetvalarını iyice öğrenmişti.

Hayatı boyunca Medine'den başka bir yere gitmemiştir. İlimde ihtiyacı olduğu her şeyin, sahih bir şekilde Medine'de bulunduğuna inanmış ve Peygamber şehrinden uzaklaşmak istememiştir. Hali ile Sadece Medineye gelen veya haber getiren kimselerle görüşebildiği için hadisler konusunda kendi fıkhını oluşturmuştur.

Imam Ebu Hanife ise Kûfe de sınırlı hadisler sebebi ile ağırlıklı olarak İbn Mes'ud'un rivayetlerine dayanan bir fıkh oluşturmuştu. Burada sınırlı hadisler sebebi ile fetvaların çoğunluğu kıyas ve reye dayanıyor, vuku bulmuş olaylara verilen fetvalar ve ayrıca vuku bulması muhtemel meseleler çerçevesinde bir takdirî ve farazî üzerine bina ediliyordu. Ebu Hanife'nin fıkh ında bu yüzden Kıyas ve istihsan, en çok kullanılan temel öğelerdendi.

Şam da ise İmam Evzâi, konulara sahabe kavilleri ve Tabi'in fetvalarına dayanan bir görüş ile hakim oluyor, kıyas ve reye pek başvurmuyordu.

İmam Malik'in imamı olduğu Medine ise, hadisin beşiği, Sünnetin amelî rivayetinin yapıldığı ve herkesin Sünnete sıkıca yapıştığı bir yerdi. Ayrıca, Hz. Ömer (r.a), Zeyd b. Sabit (r.a), Hz. Aişe ve İbn Ömer'in fıkhî görüşleri ve onları takip edenler, Medine'de bulunmaktaydı. Medine'nin Yedi Fukahası diye şöhret bulan Tabi'inden, Sa'id b. Müseyyeb, Urve b. Zübeyr, Kasım b. Muhammed, Harise b. Zübeyr, Ebu Bekir b. Ubeyd, Süleyman b. Yesar ve Ubeydullah b. Abdullah Ashab’ın anlayışını nakleden Medine'nin seçkin âlimleriydi. İmam Malik bu âlimlerin usullerini kavramış, dini konulardaki anlayışlarını iyice özümsemişti. Medine; hadis, sünnet ve reyin hepsinin bir arada bulunduğu, her taraftan ilim arayanların doluştuğu ve yüksek bir ilmî hareketliliğin yaşandığı bir yerdi.

Kendisi bazı konularda rey'e başvurmuş olsa da takipçilerini yer yer sıkı bir sekilde uyarmış ve hadislerin kendi görüşlerinden her zaman üstün olduğunu vurgulamıştı.

kendisinin bazı sözleri aşağıdaki gibidir;

1*) "Ben bir insanım; doğruya isabet ettiğim de olur, yanıldığım da olur. Benim görüşlerime bakın; onlardan Allah'ın kitabına ve Rasulü'nün sünnetine uyanları alın. Uymayanları bırakın!! [Ibn Abdil Berr, El Cami (2/32)]

2*) " Herkesin sözü alınabilir de, terk edilebilir de. Ancak; “Allah Rasulün’nün mezarını işaret ederek” şu mezarda yatanın sözü bunun dışındadır.[İbn. AbdilHadi, "irşadu's-salik"(1/227)

Bu söz aslında İbn Abbas'ın bir sözüdür ve İmam Malik bu sözü kendisi de söyleyerek sahabenin anlayışını aynen devam ettirmek istemiştir.]

Görüldüğü üzere İmam Malik de aynen İmam Ebu Hanife gibi kendisinin hatalı olma ihtimalinin olduğunu, kendilerinden sonra takipçilerinin kendilerini değil Kur-an ve Sünnet'i esas almalarını emretmiştir. Günümüzde ise kendi imamlarını takib ettiklerini söyleyenler imamlarının adlarını kullanarak yer yer tartışabilmekte ve dinde görüş ayrılıklarına düşebilmekteler.

Bilindiği üzere ikisi de birbirini tanımakta, görüşmekte ve fikir alış verişlerinde bulunmaktaydılar. Aralarında bir husumet veya dini bir ayrılık olduğu bilinmemektedir. Zira ikisinin de samimi olarak yapmaya çalıştıkları şey aynı yöntemi kullanarak mevcut konularda içtihad çabasında bulunmaktı. İkisi de aynı zamanda yaşamış ve ikisi de fetvalarını sadece ve sadece ayet ve hadislere göre vermeye özen göstermiştir. Hadisin olmadığı yerde de mecburen kıyas ve rey'e başvurmuşlardır. Hükmettikleri bir meselede daha sonra sahih bir hadis geldiği zaman eski görüşlerini iptal ederek gelen hadise göre yeni bir hüküm vermişlerdir. İmam Malik'in ortaya koyduğu içtihadlar ise Medine'de olması ve çok sayıda hadis ravisi ile görüşme imkanı bulmuş olması sebebi ile Ebu Hanefi'nin içtihadlarına göre daha az kıyas ve rey bulundurmaktadır. Eğer İmam Ebu Hanife’ye de

İmam Malik’e ulaşan tüm hadisler ulaşmış olsaydı ikisinin de hükümleri tıpa tıp aynı olacaktı.

Umulur ki bu bilgiler Din'de hizipcilik, mezhebcilik, grupçuluk, ayrılıkçılık çıkaranlara ve bu çıkarılmış ayrılıkları devam ettirenlere bir nasihat olur ve yine umulur ki tüm ümmet dinimizin hiç kimse tarafından reddedilemeyecek asıl iki kaynağı olan Kur-an ve Sünnet ile amel etmeye sevk olur.

Saygılar,

Serdar ENES