OĞUZ BERK

20 Nisan 2001

18. yüzyılda,  Kafkasya’da Ruslar tarafından acımasız bir katliam yürütülürken, milyonlarca Kafkasyalı soykırıma uğratılırken, aynı tarihlerde Avrupalılar, Kuzey Amerika’da bir başka soykırım yürütüyordu.

Aynı tarihlerde soykırımı yaşadığımız, Kızılderililere karşı, oldum olası bir sempati duydum. Hatta ofisimde asılı Kızılderili figürlerini görenler, yarı şaka yarı ciddi, Çerkeslerin Kızılderililerle akrabalığı varmı diye sormadan edemezler.

            Türkiye’de yaşayan hemen herkes Yahudi Soykırımını bilir, Hitler’in fırınlarda Yahudileri yaktıkları hikâyelerini duymuştur, ama Kızılderililere yapılan katliamdan kimse bahsetmez, kapı komşusu Çerkeslerin yaşadıkları katliamı bilmezler. Bir Kızılderili uzmanı değilim, hele bir tarihçi hiç değilim. Ama ne kadar büyük tezatlar ve bilgi kirliliği ile karşı karşıyayız, sanırım aşağıdaki satırlar bunu ortaya koyacaktır. Mektubun tarihlerine dikkat edin lütfen. Amerikalı beyaz adamın, Kızılderililere katliam uyguladığı yıllarda, Rus Beyaz Adamda Masal Ülkesi Kafkasya’da katliam yapmaktaydı. İsterseniz mektupta Amerikan Başkanı Beyaz Adam yerine, Büyük Rus çarı, Kızılderili yerine Kafkasyalıları koyun ve mektubu yeniden okuyun.

            Üniversite yıllarında okuduğum mektubun satırları, Mekeney (Kızılçevlik) mezarlığında ağaç dikimi yaptığımız esnada, mezarlara bakarken yeniden aklıma düştü ve sizinle paylaşmak istedim. Hem toplumsal, hem de bireysel özeleştiri yapar mıyız acaba? Artık Beyaz adam olmak için, biz gönüllü mü olduk, Beyaz adam gibi dünyalık sahibi olmak karşılığında neleri verdik, neler elimizden alındı.

            Geçmişi olmayanların geleceği olmaz.

Aşağıda okuyacağınız mektup, "Duwarmish" Kızılderililerinin reisi

SEATTLE tarafından "Washington'daki büyük başkan"a, yani 1853-1857 seneleri arasındaki Amerikan Cumhurbaşkanı Franklin Pierce'ye yazılmıştır. İşte, size, "kafa derisi avcıları" olarak tanıdığımız ve "hugh! voah!" gibi ünlemli bir kaç kelimeden başka bir şey bilmediğine inandığımız Kızılderililerin reisinin mektubu... (Bu mektup, Gökyüzü, Ekoloji ve Toplum dergisinin Yaz 87/1 sayısında Altınay Işık ve Özlem Yangın'ın çevirisiyle yayımlandı.)

Washington'daki büyük başkan bizden topraklarımızı satın almak

istediğini bildiren bir mektup yollamış. Dostluktan söz etmiş büyük

başkan... Ama biz sizin dostluğumuza ihtiyacınız olmadığını biliriz.

Gökyüzünü nasıl satın alabilirsiniz?

Ya da satabilirsiniz?

Ya toprakların sıcaklığını?

Ağzımdan çıkan sözler yıldızlara benzer, büyük başkan, hiç sönmezler. Bu

yüzden söyleyeceklerime güveniniz.

Havanın taze kokusuna

Suyun pırıltısına

Sahip olmayan biri onu nasıl satabilir?

Kutsaldır bu topraklar benim ve ulusum için..

Yağmur sonrası ışıltılı her çam yaprağı

Denizi kucaklayan kumsallar

Karanlık ormanların koynundaki şiş

Şakıyan böcekler...

Ve bilin ki: Kızılderili adamın anıları

Ağaçların özsuyunda saklıdır.

Toprak bizim anamızdır.

Ve bizim ölülerimiz, bu toprakları unutmaz

Geyik, at ve büyük kartal erkek kardeşimizdir

Kayalıklar, çayırlar, taylar ve insanların ılık sıcaklığı aynı ailedendir.

  Washington'daki büyük başkan bizden topraklarımızı istediği zaman bütün bunları istemektedir. Büyük başkan bizim babamız biz de onun çocukları olacakmışız..

   Büyük ruh ulusumuzu sever; fakat nedendir bilinmez Kızılderili

çocuklarını terketti. Şimdi size makineler yolluyor ve çok yakında

beklenmedik yağmurlar sonrası yataklarımıza taşan ırmaklar örneği beyaz

adam bu toprakların her karışını dolduracak. Bizler yetim kaldık. Çünkü

başka ırklardanız. Çünkü ihtiyarlarımız farklı öyküler anlatırlar.

Bilesiniz ki...

Derelerin ve ırmakların içinden geçen sular

Sadece su değildir.

Atalarımızın kanıdır o.

Bilesiniz ki bu toprakları size sattığımızda

Göllerin ışıltılı sularında

Ulusumun öykülerinin anlatıldığını...

Çocuklarınıza öğretmelisiniz

Suların çıkardığı sesler atalarımın sesidir

Irmaklar kardeşimizdir.

Bunları çocuklarınıza öğretmelisiniz.

Beyaz adam bizi anlamaz

Biliriz.

Toprak onun kardeşi değil, düşmanıdır.

 Babalarının mezarını geride bırakır beyaz adam

Toprağı çocuklarından çalar

Açlığın dünyayı saracak beyaz adam.

Ve ardından  koca bir çöl bırakacaksın:

Sabahın sisi dağların karnından doğan güneşi görür

Ve kaçar.

   Babalarımızın külleri kutsal topraklara yayılır. Ben Kızılderiliyim ve

anlamıyorum. Şehirlerinizi de anlamıyorum. Oralarda sessizlik yok..

Yaprakların seslerini, böceklerin vızıltılarını... kuşların ötüşünü ve

kurbağaların şarkılarını dinleyebileceğiniz yerler yok ki oralarda.

   Bir Kızılderiliyim ve anlamıyorum. Ben gölü yalayarak gelen rüzgarın

sesini öğlen yağmurunun temizliğini ve taze çam yapraklarının kokusunu

severim.

   Size bu toprakları satarsak bilmelisiniz ki hava bizim için kıymetlidir.

Her şey aynı solunumdan pay alır ve hava tüm canlılar tarafından ortak

kullanılır. Bu yüzden onu kirletmeyin. Hava hayatta tuttuğu her şeyle

ruhunu paylaşır.

   Demir at (lokomotif)

Öldürüp çürümeye bıraktığınız

Binlerce buffalodan nasıl kıymetli olabilir?

Nasıl? Anlayamıyorum.

Hayvanlar, insanları bıraksa,

İnsanlar ruhlarının yalnızlığından ölmez mi?

Hayvanların başına gelen, insanın da başına gelecek.

Toprağın başına gelen, oğullarının da başına gelecek.

   Çocuklarınızın ayak bastığı bu toprakların, atalarımızın külleri ile örtülü olduğunu anlatmalısınız. Çocuklarımıza bizim öğrettiğimiz şeyleri öğretin.. Toprak bizim anamızdır. Ve toprağa tükürülmez. Toprak insana değil, insan toprağa aittir. İnsan hayat dokusunun içindeki bir liftir sadece..

   Beyaz adam neyi satın almak istiyor?

Gökyüzü ve toprakların sıcaklığını mı?

Koşan antilopların çabukluğunu mu?

Biz size bunları nasıl satabiliriz?

Ve siz nasıl satın alabilirsiniz?

   Bir kağıt parçasını imzaladığımız ve beyaz adama verdiğimiz için her şeyi yapabileceğini mi zanneder beyaz adam. Havanın tazeliğine ve suyun pırıltısına sahip değilsek, bunu nasıl satabiliriz size? Son buffalo da öldüğünde onları tekrar nasıl satın alabilirsiniz?

Beyaz adam geçici bir iktidardadır ve o kendini her şey zannetmektedir.

   Bir insan annesine sahip olabilir mi?

   Günlerimizin kalan kısımlarını nerede geçireceğimiz önemli değil.

Çocuklarımız babalarını gururları kırılmış gördüler. Savaşçılarımız

utandırıldılar. Yenilgiler sonrası kendilerini içkiye ve yemeye verdiler.

Bu yolla vücutlarını uyuşturuyorlar. Birkaç kış ömrümüzün kaldığı bu

topraklarda yakında matemimizi tutacak bir tek kişi bile kalmayacak. Ama

niye ağlayayım? İnsanlar denizdeki dalgalar gibi gelip geçerler. Biz

gidiyoruz ama beyaz adamın da bir gün keşfedeceği şeyi bugünden biliyoruz. Hepimiz aynı büyük ruhtan geliyoruz. Beyazlar da bir gün bu topraklardan gidecektir. Belki de bütün ırklardan daha çabuk. Yataklarınızı zehirlemeye devam edin. Ve bir gece kendi çöplerinizde boğulacaksınız. Bu kader bizim için şu anda bilinmezdir. Fakat biliyoruz ki batışınızda her tarafa parlak bir ışık yayacaksınız.

   Bütün buffalolar öldürüldükten, yaban atları ehlileştirildikten,

ormanların en gizli köşelerine kadar dünya insan kokusu ile dolduğunda

sevimli tepelerin görüntüsü konuşan tellerle kirletildikten sonra... Bir

bakacaksınız ki... Gökteki kartallar yok olmuş. Hızlı koşan taylara elveda

demişsiniz. Bu ne demektir, biliyor musunuz? Bu, yaşamın sonu ve sadece

daha fazla hayatta kalmanın başlangıcıdır. Büyük ruh, bizim, hayvanlara ve Kızılderililere sahip olmamızı istedi. Herhalde bunun özel bir anlamı

vardır fakat henüz bilemiyoruz.

  Biz (kardeşlerininkinden ne kadar farklı olursa olsun) her insanın

istediği gibi yaşamasını savunuruz. Eğer biz teklifinizi kabul edersek, bu

sadece yeni toprakları güvence altına almak için olacaktır ve orada son

günlerimizi rahat ve huzurlu geçirebiliriz belki.

   Son Kızılderili de bu topraklardan gittiği gün ve onun hatırası yalnız

bir bulutun sonsuz çayırlar üzerindeki gölgesi olarak kaldığı zaman,

atalarımızın ruhu da bu kıyılarda ve ormanlarda yaşamaya devam edecektir.

   Size bu topraklarımızı sattığımız zaman siz de onu bizim sevdiğimiz gibi

seviniz, onunla bizim ilgilendiğimiz gibi ilgileniniz. Ve onu bugün

bulduğunuz gibi hatırlayınız. Bu toprakları ve üzerindeki canlıları

çocuklarınız için koruyunuz. Çünkü bu dünya kutsaldır. Beyaz adam bile

ortak kaderimizden kaçamaz, belki biz hepimiz kardeşiz, bunu zaman

gösterecek.

   Büyük Şef SEATTLE