Imam Safii, H. 150 yilin da babasinin isi sebebi ile gittigi Samda (Gazze) dogmustur. Babasi vefat ettikten sonra, dogumunun ikinci yilinda annesi onu alip baba vatani olan Mekke'ye getirdi. Küçük yasta Kur'an-i Kerim'i hifzetmistir. Fasih Arapça konusan Huzeyl kabilesi arasinda siir ve edeb ögrenmistir. Ayni zamanda Mekke müftüsü Müslim b. Hâlid ez-Zenâ'dan da ders almistir ve onun yaninda 7 - 10 yaslarinda iken fetva verecek duruma gelmistir. Daha sonra Medine'ye gitmis ve orada fikihta üstad olan müctehid Imam Mâlik b. Enes' den ders almistir. Mâlik, kendi eseri olan el-Muvatta'i, Imam Safiî'nin ezbere okudugunu görünce hayretini gizleyememis ve egitimi için yanina almistir. Imam Safiî, Süfyan b. Uyeyne, Fudayl b. Iyâz'dan, amcasi Muhammed b. Sâfi' ve baskalarindan hadis rivayet etmistir. 187 'de Mekke'de bir süre ve 195’de Bagdâd'ta bir süre olmak üzere Ahmed b. Hanbel ile görüsmüstür. Kendisinden çok daha ileri hafiza ve mukayesesi oldugunu belirttigi Ahmet Ibn Hanbel’e bir anlamda hocalik etmisse de kendisinden hadis, usûl, nâsih ve mensûh gibi konularda faydalanmistir. Imam Safii’nin söz ve amelleri, kendisini izleyen talebelerinin, nakiller ve görüsler konusunda en fazla ve en iyi sekilde amel eden insanlar olmasina sebep olmustur.

Imam Safii’nin, ögrencilerine ve kendisini izleyebilecek kisilere,  kendi mezhebinin (kendisinin izledigi yolun) ne oldugunu açikça belirttigi  pek çok sözü bulunmaktadir. Kendisinin mütevazi kisiligini ve kendisinin Islam’i yasama konusundaki mezhebini (izledigi yolu), kendi sözlerinden anlamak en dogrusu olacagi için onun mezhebini uzun uzadiya anlatmaktan ziyade kendi sözlerini aktarmanin dogru ve yeterli olacagi kanaatindeyim.

* “Her insana, Allah Rasulü’nün istisnasiz tüm sünnetlerinin ulasmis olmasi mümkün olmayabilir. Dile getirdigim görüslerde ve belirlemis oldugum prensiplerde, Allah Rasulü’nün sünnetine aykiri bir durum varsa, bu durumda Allah Rasulü’nün sünneti, benim görüsümdür.”
[ Ibn Asakir, “Tarihu Dimask” (15/1/3); “I’lamu’l- Muvakkiin” (2/363-364) ve “el-Ikaz” (s.100) ]

* “Müslimanlar su konuda ittifak etmislerdir: Allah Rasulü’nün sünneti bir kimseye açikça belli olduktan sonra, sünneti bir baskasinin sözü(görüsü) için terk etmesi helal degildir.”
[Ibn Kayyim (2/361); El-Fullani (s68) ]

* “Kitabimizda, Allah Rasulü’nün sünnetine ters bir sey bulursaniz, Allah Rasulü’nün sünnetiyle amel ediniz; Benim görüsümü birakiniz. O’nun sünnetine uyunuz; baskasinin sözüne itibar etmeyiniz”
[ El-Herevi, “Zzemmül-kelam (3/47/1); Hatib, “El-Ihticac bi’s-Safii” (8/2); Ibn Asakir (15/9/1); Nevevi “El-Mecmu”(1/63); Ibn Kayyim (2/361); El Fullani (s.100) Ebu Nuaym “El-Hilye”(9/107); Ibn Hibban “Es-Sahih” (3/284 – El Ihsan)]

* “Hadis sahih oldugunda, o benim mezhebimdir (görüsümdür, yolumdur)!!.”
[ Nevevi, a.y.; Sarani (1/57); Fullani (s.107)   Seyh ebu Amr Imam safii’nin bu sözü için söyle söylemistir: Imam Safii’yi izleyenler, Imam Safii’nin beyan ettigi bir görüsüne ters düsen bir hadisle karsilastiklarinda, hadis sayet sahih ise veya o meselede içtihad etme sartlari o hadiste tam olarak mevcutsa, muhakkak o hadisle amel eder. Eger bu sartlar o hadiste mevcut degilse bile, hadise muhalif olma konusunda kalbini tatmin edecek bir cevabi bulunmuyorsa ve hadise muhalif olma durumu kendisine agir geliyorsa yine o hadisle amel eder. Böyle yapilmasi bilinen en güzel seydir.]

* “Ey Ahmed (Anmed Ibn Hanbel) Siz hadisleri ve ricali benden daha iyi bilirsiniz. Sahih hadis buldugunuzda O’nun  Kufi mi, Basri mi, Sami mi oldugunu bana bildiriniz ki hangi diyarda olursa olsun ona gideyim.”

[ Bu sözünden de anlasilacagi üzere Imam Safii görüslerinde kiyas, istihzan veya sahsi yorumdan ziyade Hadisleri esas almistir. O, Hicazlilarin, Samlilarin, Yemenlilerin, ve Iraklilarin ilmini kendisinde toplamis birisiydi. Birini digerine kayirmaksizin ve kendi beldesindeki halkin görüslerine meyletmeksizin, kendi kistaslarina göre sahih olan hadisleri almis ve hadis ile amel etmistir.
Not: Hakikat, bir baskasinin veya kendisinden önce yasamis belde halkinin görüsleri ile yetinmis, muhalif oldugu hadislerin saglamlik derecesini ögrenmek için tam bir gayret göstermemis müçtehidlerin görüslerinde ortaya çikmis dahi olsa durum aynidir. Yine de yolculuk ederek hadisi arastirmis ve sahihligini sahsen teyid etmistir.

Tüm Müçtehid ve Imamlari ve görüslerini bilen Ahmed b. Hanbel kendisi hakkinda; "Safiî, Allah'in kitabi ve Rasûlünün sünneti konusunda insanlarin en fakihi idi" demistir. (Vehbe ez-Zühayli, el-Fikhu'l-Islâmi ve Edilletüh, Dimask 1405/1985, I, 36,37). ]

* “Sizlere, baska hadis alimleri tarafindan benim görüslerime aykiri olan sahih hadisler rivayet edilecek olursa, biliniz ki Ben, hadise muhalif görüslerimden sagligimda da, öldükten sonra da vaz geçtim.”
[Ebu Nuaym, “El Hilye” (9/107), El Herevi (47/1), Ibn Kayyim, “I’lamul-muvakkiin” (2/363), El Fullani (s.104) ]

* “Hz. Peygamber’den sabit olan sahih bir hadise ragmen benim ona ters bir söz söyledigimi görürseniz bana hemen aklimin gittigini bildiriniz.”
[ Ibn Ebu Hatim, Adabü’s Safii (s.93); Ebu’l Kasim Es Semerkandi, “El Emali -> Ebu hafs El-Mueddib, “El Munteka” (1/234); Ebu Nuaym “El Hilye” (9/106); Ibn Asakir (15/10/1) ]

* “Hz. Peygamber’in hadislerine muhalif olan bütün söz ve görüslerim için, Hz Peygamber’in hadisi uyulmaya daha layiktir; Beni Taklid Etmeyiniz.”
[Ibn Ebu Hatim (s.93); Ebu Nuaym ve Ibn Asakir (15/9/2) ]

* “Benden duymamis olsaniz bile, Hz.Peygamber’den sizlere rivayet edilecek her sahih hadis benim görüsümdür.”
[Ibn Ebu Hatim (s.93-94) ]

Saygilar,
Serdar ENES