Talebelerinin başında kendi oğlu Abdullah gelir. Abdullah aynı zamanda Ahmed ibn Hanbel’in muazzam eseri Müsned'in de ravisidir. Bir diğer oğlu Salih de İmam İbnu Hanbel'in yetiştirdiği talebelerindendir. Onun talebeleri olan meşhur ilim erbablarının başlıcaları; Buhari, Müslim, Ebu Davud, Tirmizi, Nesai, Yahya ibnu Muin, Ali ibnu Medini, Ebu Zur'a er-Razi, Ebu Hatim er-Razi’dir.

Ağırlıklı olarak Sünnetle, velhasıl hadis ilmi ile çok uğraşması sebebi ile İbnu Kuteybe, İbnu Cerir et-Taberi, Tahavi, İbnu Abdilberr ve Gazali gibi bazı yeni nesil ilim adamları onun sadece hadis alimi olduğunu ileri sürmüşlerse de, O, aynı zamanda bir fıkıh alimidir. İtikadi ve fıkhi meselelerdeki içtihadları, Peygamberden sonra yaşamış sahabe, tabiin, ayrıca tüm müçtehid ve muhaddislerin görüş ve fetvalarını bilmesi sebebi ile en tutarlı ve en çok kabul görmüş fetvalardır. Onun Kur-an ve Hadis ilmine verdiği önem fetvalarında da kendisini göstermiştir. Fetvalarında her zaman nasslara(delillere) dayanmıştır, hakkında delil (ayet veya hadis) bulunmayan konularda Kıyas'a çok az başvurmuştur. Herhangi bir meseleye açıklık getirmek istediğinde, o konuda Kitap ve Sünnetten açık bir hüküm bulamayınca, Sahabe ve Tabiin'in konuyla ilgili görüşlerini nakletmiş ve bunların arasından en muhtemel doğruyu zikretmiştir. Kıyas ve içtihada başvurmayı en son çare olarak görmüşse de, çoğunlukla "bilmiyorum" diyerek susmuştur.

Kendisinin izlediği yolu en doğru şekilde kendi sözleri ile anlamak mümkün olacaktır.

*  “Beni Taklid etme. Malik’i de, Şafii’yi de, Evzai’yi veya Sevri’yi de taklit etme. Kaynak (kur-an ve sünnet) bellidir. Sen de onların aldığı kaynaktan (Kur-an ve Sünnet’ten) al.”

    “Dininde bulunanlardan hiç kimseyi taklit etme. Hz. Peygamber’den(s.a.s.) ve Ashabından ne gelmişse, onu al ve onunla amel et. Onlardan sonra Tabiin nesli gelir ki kişi onların görüşlerini alıp almamakta muayyerdir.”

[el Fullani (s.113), İbn Kayyim, éi’lam” (2/302)]

*  “Evzai’nin görüşü, Malik’in görüşü, Ebu Hanife’nin görüşü….., bunların hepsi birer beşer görüşü olup hepsi değerlidir. Fakat delil; ancak ve ancak Kur-an ve Sahih Hadislerdir.”[İbn Abdilberr, “el-Cami” (2/149)]

*  “Kim Allah Rasulü’nün(s.a.s.) sahih bir hadisini reddederse, O helakın eşiğindedir.”[İbnu’l – Cevzi (s.182)]

İmam Ahmed’in kendi sözleri de bukadar açık olarak görüldükten sonra kendisinin izlediği yolun, Ebu Hanife, İmam Malik, İmam Şafii’nin de izliyor olduğu delil ve delille amel yolu olduğu ortaya çıkmaktadır.

Her biri de son 3 yazımızda da görüldüğü üzere birbiri ile ilişkili, birbirlerini tanıyan, birbirlerini bilen ve hatta birbirlerinden ilim öğrenmiş kimselerdir. Her birine de aynı ve tüm hadisler ulaşamadığı için içtihatlarında farklılıklar görülüyorsa da hepsinin yolu Kur-an ve Sünnete uymak; bunlara uymayan görüşleri de terk etmektir. İmam Ahmed Müçtehidlerin sonuncusu olması hasebiyle kendisinden önceki tüm müçtehidlerin görüşlerine, fetvalarına vakıf olmuş, öncekilere ulaşmamış tüm hadislere ulaşabilmiş ve aralarından en doğru hükmü çıkarabilmiştir.

Bu imamların hiçbirisi mezheb kurmuş olmamakla birlikte kendi öğrencilerini ve kendisini dinleyenleri ağır bir şekilde uyarmış ve taklitden sakındırmışlardır.

İşte bunlar, İmamların kitaplarında bulunan,sünnete sarılmayı emreden ve araştırmadan, incelemeden, üzerinde akıl yürütmeden, delilsiz olarak, başkalarının kendilerini gerek fetvada, gerek amelde taklid etmesini yasaklayan münakaşaya götürülmeyecek derecede açık olan kendi sözleridir. Müctehid imamların bazı sözlerine muhalif de olsa sahih delille sünnet sabit olduktan sonra sahih olana sarılan kimseler kendi Mezheb’ler ine aykırı hareket etmiş sayılmazlar ve doğru yoldan ayrılmış olmazlar zira bu büyük imamlar da beni izleyin her dediğim doğru dememiştir! Hatta imamının görüşüne muhalif sahih olan bir hadise rağmen imamının görüşünü terk etmeyen kimse kendi imamının emrine de ters düşmüş demektir çünki bütün imamlar aynı şeyi söylemiştir”

Fakat tüm bu imamlardan sonra gelen nesillerde, sözde kendisini destekleyenlerden mutlaka iyi veya kötü niyetle, birtakım taklitçi, ruhbani, faydacı, sinsi veya İmam’dan fazla imamcı insanlar çıkmıştır. İşte bütün temiz amelleri saptıran ve değiştirenler de zaten bu gibi insanlardır! Tabii bundan nasibini alan da bu insanlara inananlar ve kanlarına girilen cahillerdir! Günümüzde ise bazı imam efendiler, ne kur-an’ı ne de Peygamber’imiz in sünnetini layığı ile araştırmadan, veya tüm Müçtehid imamların içtihadlarındaki delillerini bilmeden, hem vaaz hem de fetva veriyorlar ve zarar görenler de sünnet cahili insanlar olabiliyor! Her bir mezhep, her bir cemaat ve her bir grup da en nihayetinde durum belli bir noktaya geldiğinde mutlaka tartışıyor ve karşı guruba fikren üstün gelmek istiyor! Hatta bazı gruplar bile kendi içlerinde gruplaşıyor ve çekişiyor. Halbuki ne sahabe, ne tabiin ne de müçtehid imamlar hiçbir zaman böyle bir yarışa veya taassuba girmemiştir!!! O halde bizler nasıl olurda ben Hanefii’yim, ben Hanbeliyim sen nesin diye bir soru sorabilir veya biz  bunu böyle yapmayız bu öbür Mezhep’ler in işidir, biz buna inanıyoruz siz yanlışsınız gibi tartışabilir? Madem o da hak seni onun yaptığından alıkoyan şey nedir? Eğer bu sünnetse o da sünnet. Hatta günümüzde amelde mezhep, itikadda mezheb gibi ayrımlar bile oluşmuştur. Böylesi doğru ve mümkün değildir! Eğer biz dini ayırırsak kendi aramızda bölünür isek(ki bölünmemeyi kur-an emir ediyor) yarın da biri çıkar ben de “bölücüyüm”, diye böler, paramparça eder; ya farklı Mezheb kurar ya da farklı farklı ekollerde, felsefelerde tarikatler çıkartmaya çalışır! Hernekadar iyi niyetli alimler bunu yaratmak istemese de alimleri takib eden alimciler bunu sonradan yaratır. Aynen büyük imamların ardından onları izlediklerini söyleyen mezhebçilerin yaptığı gibi!

Sonuç olarak da mezhep, grup, fikir ayrılıklarına doğru asırlar itibarı ile yavaş yavaş gidilir ve nihayetinde Hadiste de belirtildiği gibi…..

 “ Gün gelecek benim Ümmet’im 73 ayrı fırkaya, gruba bölünecek ve her grup kendi grubununki ile böbürlenecek ve bu fırkalardan 72 si helak olup cehenneme düşecek. Bunlardan sadece 1 tanesi kurtuluşa erip cennete girecektir!”

Sahabe sorar:“Yaa Rasulullah bu hangi gruptur? Bizde onlardanız!”

Rasulullah cevap verir:”onlar Kur-an'a ve benim sünnetime azı dişleri ile sarılanlardır.!!!!!”[ Buharii (2/s154),Muslim Bkz”el-Ehadisüz Sahiha”(s.121)]

Başka bir hadisinde de Rasulullah şöyle buyuruyor:

“Aranızdan uzun yaşayanlar pek çok ihtilafla karşılaşacaklar. Karşınıza "Biz Kur-an'dan başka birşey tanımayız" diyen bir grup çıkacak sizler ise benim ve sahih Halifelerimin sünnetine sımsıkı sarılın ve yeni olan herşeyden uzak durun çünki “KULLİ MUHDESETUN BİDA’A” her yenilik Bid’at tir; "KULLİ BİD'AT_İN DADALE" her türlü BİD-AT sapıklıktır. "KULLİ DALALETİN FİN-NAR" Her sapıklık ateştedir.!!!””

[ Buharii (2/s155)]

Derleyen,

Serdar ENES