TÜRKİYE’DE BULUNAN ÇEÇEN SIĞINMACILARIN SORUNLARINA İLİŞKİN RAPOR

İKİNCİ RUS - ÇEÇEN SAVAŞI VE ÜLKEMİZE GELEN SIĞINMACILAR:

11 Aralık 1994 tarihinde başlayan ve 110.000 sivilin ölümünden sonra 1996 yılında AGİT’in arabuluculuğunda yapılan barış anlaşması ile sona eren 1. Rus Çeçen savaşının yaraları sarılmadan, 1999 yılı Ekim ayında Rusya Federasyonu Çeçenistan’a karşı yeni bir işgal hareketine girişmiş ve sayıları yüz binlerle ifade edilen Çeçen sivil evlerini terk ederek mülteci konumuna düşmüştür.

Bu gün Çeçenistan’a komşu İnguşetya Cumhuriyetinde, Gürcistan Cumhuriyeti’nde, Azerbaycan Cumhuriyeti’nde ve diğer cumhuriyetlerde dağınık olarak 100.000. civarında Çeçen mülteci çok güç şartlarda yaşama mücadelesi vermektedir.

İlk savaşın başladığı 1994 yılından bu yana aradan geçen 12 yılı aşan zaman dilimi içinde 42.000.’i çocuk olmak üzere 250.000. sivilin hayatını kaybetmiş olması, 27.000.’ni çocuk olmak üzere 185.000. sivilin yaralanması, 7.000 sivilin sakat, 11.000 çocuğun yetim kalmış olması, on binlerce kişinin toplama kamplarında işkence, yargısız infaz ve insanlık dışı muamelelere tabi tutulması olayın vahametini ortaya koymaktadır. ÜÇÜNCÜ YILINA GİREN

Mültecilerden ülkemize sığınan yaklaşık 1200 kişi (bu sayı devalı olarak artıp azalabilmektedir) yedi yılı aşkın bir süredir İstanbul’da barınmakta, bu insanların tüm ihtiyaçları, hayırsever kişi ve sivil toplum kuruluşları tarafından Derneğimize ya da doğrudan kendilerine yapılan bağışlarla karşılanmaya çalışılmaktadır.

B-ÇEÇEN SIĞINMACILARIN SORUNLARI:

a)Geri dönüş sorunu,

b)Barınma sorunu,

c)İaşe sorunu,

d)Pasaport, ikamet sorunu,

e)Çalışma sorunu,

f)Sağlık sorunu,

g)Eğitim sorunu,

h)Türkiye’ye giriş yasağı sorunu

Yukarıda belirtilen sorunlara kalıcı çözüm önerileri ile ilgili olarak taleplerimiz ekli aşağıda ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

1-Çeçen Sığınmacıların Hukuki Durumu:

Mültecilerin hukuki durumlarını düzenleyen 1951 tarihli Cenevre Sözleşmesi ve buna bağlı 1967 yılında imzalanan Ek Protokole göre, kendi ülkesinde işkence görme yolunda haklı nedene dayanan bir korkusu bulunan ya da silahlı çatışma, şiddet olayları nedeniyle hayatı tehlikede olan, bu yüzden de bir başka ülkeden mülteci statüsü isteyen kişiler sığınmacı olarak kabul edilmektedir.

Türkiye Cumhuriyeti Avrupa ülkelerinden başvuru yapanlarla sınırlı olmak üzere 1951 tarihli Cenevre Sözleşmesi ve 1967 tarihli Ek Protokolü’nü onaylamıştır. 1994 yılında kabul edilen Yönetmelik’le de sadece Avrupalı sığınmacıları kapsayan “zulüm riski olan yere geri göndermeme ilkesini” Avrupalı olmayan sığınmacıları da kapsayacak şekilde genişletmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve iç hukukumuza göre, Avrupalı olan Çeçen sığınmacılara mülteci statüsü verilemesi gerektiği halde, bu kişilerin “Azerbaycan, Gürcistan gibi üçüncü ülkelerinin üzerinden Türkiye’ye geldikleri, Çeçen sığınmacılara öncelikle bu ülkelerin mülteci statüsü vermesi gerektiği, Türkiye Cumhuriyeti’nin bu ülkelerin yükümlülüklerini üstlenmek zorunda olmadığı” gerekçesi ile güne kadar bu haktan yararlandırılmamışlardır. Ancak bu gerekçenin hukuki değil siyasal bir tercihe dayandığı ve uluslararası insancıl hukuka göre temelinin bulunmadığı açıktır.

Türkiye Cumhuriyeti bu güne kadar Çeçen sığınmacılara mülteci statüsü vermemekle birlikte Cenevre Sözleşmelerinin diğer bir hükmü olan “zulüm riski olan yere geri göndermeme ilkesine” riayet etmiş ve sığınmacıları isteği dışında Rusya Federasyonu’na göndermemiştir. Buna karşılık Rusya Federasyonu’nun  isteği üzerine Türkiye’de kalmasının sakıncalı olduğu ya da oturma izninin bulunmadığı gerekçesi bir çok sığınmacı aylarca Yabancılar Şubesi’nde tutulduktan sonra  Rusya Fderasyonu dışındaki üçüncü ülkelere sınır dışı edilmekten kurtulamamıştır.

2-Çeçen Sığınmacıların Geri Dönüş Sorunları:

Yaklaşık yedi yıldan bu yana Türkiye’de çok güç şartlarda yaşayan sığınmacıların bir kısmı  geri dönmek istemekte fakat maddi imkansızlıklar nedeniyle bunu gerçekleştirememektedirler. Geri dönmeyi arzu eden sığınmacıların yol giderleri karşılanıp bir miktar maddi yardım sağlandığında önemli bir kısmının Çeçenistan’a veya üçüncü ülkelere gitmek isteyecekleri tahmin edilmektedir.

Çözüm Önerisi: Devletimiz maddi katkı sağladığı takdirde Derneğimiz tarafından dönmek isteyenler için bir program uygulanması mümkündür. Maddi katkının Maliye Bakanlığı tarafından Mülteci Dernekleri için ayrılması gereken fondan ve Emniyet Genel Müdürlüğü’ne yabancıların ülke dışına çıkarılması gerekenler için tahsis edilen fondan karşılanması mümkündür.

Böyle bir programın uygulanması halinde sığınmacıların sayısı azalacağından kalanların sorunlarının çözümü de kolaylaşacaktır.

3-Çeçen Sığınmacıların Barınma Sorunu:

1999 yılı Ekim ayından itibaren Türkiye’ye gelmeye başlayan Çeçen sığınmacılar, bir süre otellerde barındırıldıktan sonra masrafların karşılanmasında güçlük çekildiğinden toplu kalabilecekleri yer aranmaya başlanmış ve Kafkas Çeçen Dayanışma Komitesi tarafından üç tane toplu barınma yeri oluşturulmuştur.

a) Fenerbahçe Kampı:

Bu gün için 36 aileden oluşan ve sayları yaklaşık 150 kişi olan bir gurup İstanbul’un Fenerbahçe semtinde bulunan Ulaştırma Bakanlığı’na bağlı Devlet Demir Yolları dinlenme tesislerinin uzun süredir kullanılmayan metruk bölümüne 2000 yılı Mart ayında geçici olarak nakledilmişler fakat daha sonra başka yer bulunamadığından yaklaşık 7 yıldan bu yana burada kalmaktadırlar.

Yazlık dinlenme tesisi olarak inşa edilen ve 8-9 metrekarelik tek odalı beton barakalardan oluşan ve ısınma tesisatı bulunmayan bu yerin, elektrikleri de 2000 yılı Ekim ayında Devlet Demir Yolları idaresi tarafından kesilmiş, uzun uğraşlardan sonra 2003 yılı sonlarında tekrar verilemeye başlanmıştır. Su ise ikişer saat olarak günde iki kez verilmektedir. Kış aylarında ısınmak amacıyla LPG ile çalışan sobalar kullanıldığından her zaman zehirlenme riski vardır. Keza sağlıksız şartlar nedeniyle kamp sakinleri ve özellikle çocuklar sık sık hastalanmaktadır.

b) Beykoz Kampı:

22 aileden oluşan ve sayları yaklaşık 120 kişi ikinci bir sığınmacı gurubu ise İstanbul Beykoz, Tokatköy’de Derneğimiz tarafından kiralanan 4 katlı bir taşınmaz da barındırılmaktadırlar. Bu yerin hayat şartları nispeten daha iyi olmasına karşın, binanın kira, elektrik, su ve ısınma gibi sabit giderlerinin ödenmesinde sıkıntı çekilmekte, sık sık elektrik ve suyu kesilmektedir. Kiraları ödenemediğinden tahliyesi için İcra Müdürlüğü’nden karar alınmıştır.

c) Ümraniye Kampı:

33 aile ve yaklaşık 130 kişiden oluşan 3. bir sığınmacı gurubu da İstanbul, Ümraniye, Atakent Mahallesinde bulunan Halilürrahman Caminin altında bulunan ve uzun yıllardır metruk kalmış iki kattan ibaret bir taşınmazda barındırılmaktadır. Bu yerin de su, elektrik doğalgaz gibi sabit giderlerinin ödenememekte, kış aylarında olmamıza rağmen kalorifer sistemi çalışmamaktadır.

d) Evlerde Barınanlar:

Yukarıda belirtilen 3 kamptan ayrı olarak yaklaşık 185 aileden oluşan 700 - 750 kişilik bir sığınmacı gurubu da şehrin değişik yerlerine dağılmış evlerde barınmaktadır. Bunların da kira, elektrik, su, yakıt gibi sabit giderlerinin karşılanmasında sıkıntı çekilmektedir.

Çözüm Önerisi:İstanbul, İkitelli’de Büyük Şehir Belediyesi’ne ait 2 blok ile İstanbul Kurtköy’de İmar İskan Bakanlığı’na ait göçmen konutlarından tahsis yapılarak ya da prefabrik konut yapılarak sığınmacıların daha sağlıklı barınaklara kavuşması diğer sorunlarında çözümüne katkı sağlayacaktır.

3-Çeçen Sığınmacıların Geçici İkamet İzinleri:

Türkiye’ye geldiklerinde verilen 1 aylık vizeleri dolan ve kaçak kişiler durumuna düşen sığınmacıların sık sık zabıta makamları ile başı derde girdiğinden 2000 yılı Ekim ayından itibaren İçişleri Bakanlığı’nın oluru ile üçer aylık dönemler halinde geçici oturma izni verilmeye başlanmıştır. Ancak İçişleri Bakanlığı daha sonraki talimatlarında ikamet izni kapsamını daralttığından bir süre sonra bu haktan yararlanabilen kalmamıştır.

2005 yılı Mart ayından itibaren geçici ikamet izinleri harçsız ve altı ay süreli olarak yeniden verilmeye başlanmış,  iznin kapsamı genişletilerek pasaport süreleri dolmuş olanlarda dahil olmak üzere Türkiye’ye yasal yoldan girmiş tüm sığınmacılara geçici ikamet hakkı tanınmış, Derneğimizin de işbirliği ile fiili duruma bu şekilde  hukuki bir çözüm bulunarak yaklaşık 800 kişiye ikamet izni verilerek çok önemli bir sorun çözüme kavuşmuştur.

Daha sonra iki kez daha uzatılmasına karar verilen bu hakkın kapsamı yine daraltılmış, pasaport süresi dolmuş olanların ikamet izinleri uzatılmamıştır. Şu anda 3. altı aylık  döneminin  sonuna gelinmiş olmasına rağmen ikamet izni alanların sayısı 60-70 kişi ile sınırlı kalmıştır.

Çözüm Önerisi: İkamet izninin kapsamı daraltılmadan yasal yoldan giriş yapmış olanların tüm sığınmacılara tanınan hakkın yine aynı şekilde verilmesi ve sürenin de 1 yıla çıkarılması sorunun çözümüne katkı sağlayacaktır.

4-Çeçen Sığınmacıların Vize İhlali Cezaları Sorunu:

Yol  parası  bulup Çeçenistan’a ya da başka bir ülkeye gitmek isteyen sığınmacıların ikamet izni olmayanlara gümrük çıkış kapılarında büyük miktarda vize ihlali cezası istenmekte, ödeyecek parası olmayanlar geri çevrilmektedirler. Bu uygulama yasaya aykırı olduğu gibi de  geri dönüşü de engellemektedir. Zira vize süresi dolmuş kişilerin yol giderlerinin devlet tarafından karşılanarak çıkışlarının sağlanması yasal zorunluluk  olup bu kişilerin vize ihlali cezalarını ödemedikleri gerekçesi ile geri çevrilmeleri yasal olmayan bir işlemdir.

Çözüm Önerisi: 2002 yılında bir yıl süre ile Çeçen sığınmacılar için kaldırılan vize ihlali cezalarının 2007 yılında da kaldırılması sorunun çözümüne katkı sağlayacaktır.

5-Çeçen Sığınmacıların Sağlık Sorunları:

Derneğimiz ve çeşitli sivil toplum kuruluşları tarafından sığınmacıların sağlık sorunlarının tedavisi ve  çok sayıda çocuğun hastalıklara karşı aşılanmasına yönelik çalışmalar yapılmıştır. Ancak bu tür çalışmalar sürekli kılınamadığı için sağlık sorunları devam etmektedir. Sığınmacıların Devlet Hastanelerinde bu ücretsiz tedavisi yapılmamakta, maddi imkansızlıklar nedeniyle özellikle çocuklarda yetersiz beslenme ve sağlıksız koşullarda barınmadan kaynaklanan sağlık sorunlarına çözüm bulunamamaktadır.

Çözüm Önerisi: Çeçen sığınmacıların Yeşil Kart benzeri bir uygulama ile  devlet hastanelerinden ücretsiz tedavi imkanı sağlanması sorunun çözümüne katkı sağlayacaktır.

6-Çeçen Sığınmacıların Gıda Sorunu:

Derneğimiz sınırlı imkanları ve çeşitli kişi ve sivil toplum kuruluşlarının düzensiz yardımları ile sayıları yaklaşık 1.200 kişiyi bulan sığınmacıların gıda  ihtiyacı düzenli olarak  karşılanamamaktadır. Ekmek ihtiyacı İstanbul Belediyesine bağlı Halk Ekmek tarafından karşılanmakta, ancak diğer temel gıdaların ve temizlik maddelerinin düzenli olarak temini mümkün olmamaktadır.

Çözüm Önerisi: Kızılay tarafından aylık olarak  temel gıda ve diğer ihtiyaçların karşılanması, keza idari makamların İl ve İlçe Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları vasıtasıyla maddi yardımda bulunması sorunun çözümüne katkıda bulunacaktır.

7-Çeçen Sığınmacıları Eğitim Sorunu:

İstanbul’da bulunan sığınmacıların içinde 200 civarında ilköğretim çağında çocuk bulunmaktadır. Velilerinin oturma izni olmadığı gerekçesiyle sığınmacı çocuklarının ilköğretim okullarına kesin kayıtları yapılmamakta, misafir öğrenci olarak okula deva edebilmektedirler. Bu şekilde alınan eğitimin ileride geçerli kabul edilmesi mümkün değildir. Öğrencilerin büyük kısmına öğrenim gördüklerine dair bir belge de verilmemektedir.

Orta öğretim çağındaki çocuklar ise velilerinin ikamet izni olmadığı gerekçesi ile hiçbir şekilde okula alınmamaktadır.

Yüksek öğrenim gören 100 öğrencinin okul harçları ve  diğer ihtiyaçları karşılanamamaktadır. Üniversiteye giriş sınavını kazanan gençlerin vizeleri olmadığından ülke dışına çıkıp eğitim vizesi almaları istenmektedir. Maddi imkanı olmayan bu kişiler ülke dışına çıkamadıklarından okuma haklarını kaybetme durumu ile karşı karşıya kalmaktadırlar.

Çözüm Önerisi: Sorunun çözümü için ilk ve orta öğrenim çağındaki çocukların okullara kesin kaydının yapılması, yüksek öğrenim görenlerin ise vize yenileme işlemlerinde kolaylık sağlanması, harç ve diğer giderleri için maddi yardım yapılması sorunun çözümüne katkıda bulunacaktır.

8 – Türkiye’ye giriş yasağı konulan Çeçen yetkililer:

2002 yıl ortasından itibaren Rusya Federasyonu’nun isteği doğrultusunda üst düzey Çeçen yetkililerin Türkiye’ye girişi yasaklanmıştır. Hiçbir ülke Rusya’nı bu tür taleplerini dikkate almazken milyonlarca vatandaşının Çeçenistan ile yakın akrabağlık bağları olan Türkiye Cumhuriyeti’nin bu yasağı uygulaması üzüntü vericidir. Avrupa Parlamentosunda konuşma yapan bir Çeçen yetkili Türkiye’ye sokulmamasının nedenini anlamak mümkün değildir. Bu nedenle anılan yasağın bir an önce kaldırılması yerinde bir uygulama olacaktır.

Saygılarımızla

Kafkas Çeçen Dayanışma ve Kültür Derneği

Ali Yandır          Av.Muktedir İlhan

Yorum bulunamadı!