* Hadisin, sünnetin alimi olarak bilinen Ahmed İbnu Hanbel'e gelen bir hadiste Aleyhissalâtu vesselâm bir meseleyi Veda Haccı sırasında beyan buyurmuştur. Ebu Ümâme'nin rivayet ettiği hadis şöyle:

"Veda Haccı'nda Resulullah (aleyhissalâtu vesselâm) şöyle buyurmuşlardı: "İlim kabzedilmezden -veya refedilmezden (kaldırılmadan)- önce onu alın!" Bir bedevî: "İlim nasıl kaldırılır?" diye sordu. Bunun üzerine Aleyhissalâtu vesselâm: "Bilesiniz, ilmin gitmesi onun varisi olan ülemânın gitmesi demektir" dedi ve bunu üç kere tekrar etti."

Görüldüğü üzere hadis, sadece hadislerin muhâfazasına teşvik etmekle kalmıyor, aynı zamanda ilim için cahillerin iş başına getirilmemesini de ders veriyor. Cumhur bu hususta cahil olmaktan kasıtın Rasulullah(aleyhissalatu vesselam)’ın hadis ve sünnetlerini bilmeyen ve öğrenmeyenlerdir şeklinde anlamıştır. Zira bunlar Ayetleri sadece zahirine göre keyfiyyen anlıyacak ve Müminleri yanlışa sürükleyeceklerdir.

* Sahih olan Hadis, verilebilecek olan fetvanın gerçekten uyulması gerektiğine delildir.
* Hadis ve sünnet ilmi olmadan fetvaya cür'et edenler reddedilmektedir.
* Cumhur, her zaman müçtehid(hadis ve sünnet alimleri)in bulunacağına hükmetmiş, "müçtehidin yetişmeyeceği  devir gelecek" diyenlerin aleyhine hadisten delil çıkarmıştır.

Alimlerin ölmeleri ile ilmin de gideceği endişesine düşen Ömer İbnu Abdilaziz, âlimle birlikte onun bildiği ilmin de kaybolmama  çâresini ilmin yazı ile  tesbitinde bularak hadislerin toplanarak yazılması için devlet emri çıkarmıştır. İşte bu emir Buhari, Muslim, Müsned gibi en sahih hadislerin muhafaza edildiği Hadis kitab larının temelini oluşturarak bize ulaşmalarına vesile olmuştur. Allah ondan ve diğer vesile olanlardan razı olsun.!

Ziyad İbnu Lebîd, hadiste Resulullah'ın ilmin kaldırılacağına dair ihbarını hayretle karşılamakta: "Biz ve çocuklarımız hep Kur'an okuyoruz, bu hal Kıyamete kadar da böyle devam edecek, nitekim Kur'an-ı Kerim'de   "Kur'an'ı biz indirdik, onu biz koruyacağız" (Hicr 9) buyrularak, "Kur'an'ın Kıyamete kadar korunacağı ilâhî garanti  altına alınmıştır, bu halde nasıl ilim kalkar?"  ma'nâsında hayrete düşer. Ancak Resulullah, İncil ve Tevrat'ın, Ehl-i Kitap arasında mevcudiyetine, onlar tarafından okunmakta olmasına rağmen, onların ahkâmıyla ve peygamberlerinin sünnetiyle amel etmediklerini, dolayısıyla, sanki yokmuş gibi onlara hiçbir fayda sağlamadığını misal verir ve bu durumun Kur'an'ın da başına geleceğini hatırlatır. Bu hatırlatma ile Resulullah, kendisinin sünneti ile amel etmeyen âlimi cahil derecesine indirmiş olmaktadır.  Dahası, böyleleri acıklı bir durumdadır. Çünkü, Cuma suresinde, kitabı okuduğu halde amel etmeyenler, kitap yüklü eşeğe teşbih buyurulmuştur:
"Kendilerine Kitab verildiği halde, onun gereğini yapmayanların durumu,  sırtına  kitap yüklenmiş  merkebin durumu gibidir" (Cuma 5).

Aliyyu'l-Kârî der ki: "Yani onların İncil ve Tevrat'ı, asıl olan sünneti ile amel etmeden okumaları sebebiyle istifade etmedikleri gibi, ey müslümanlar siz de böylesiniz, Kur'an'ın içindekilerini anlayıp buna rağmen peygamberin sünneti ile amel sahasına intikal ettirmedikçe, Kur'an'dan istifade edemezsiniz demektir."

Ömer İbnu Abdilaziz rahimehullah'dan nakledildiğine göre, (Medine valisi) Ebu Bekr İbnu Hazm'a şöyle yazmıştır: "Bak, Resulullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ın hadisinden ne varsa yaz. Zira  ben, ilmin kaybolmasından ve ülemânın gitmesinden korkuyorum.  Resulullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ın hadisinden başka bir şey kabul etme. Âlimler de bunu yaysınlar, ilim için (herkese açık yerlerde) halkalar teşkil etsinler, tâ ki bilmeyenler de böylece sünneti öğrensin. Zira ilim, gizli kalmazsa helak olmaz." [Buhârî, İlm 34.]

Asıl meselelerden biri de hadîslerin yazılması gereğine inançtır. Burada da İbnu Abdilberr'in kaydettiği rivâyetlerden bazılarını aktaracağım. Hemen belirtelim ki İbnu Abdilberr, önce Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ın hâdis yazmaya verdiği ruhsatla ilgili rivâyetlerini kaydeder.
İbrahim Neha'î: "Hâdisler'i yazmada bir beis yoktur" demiştir.
Dahhâk der ki: "Ben birşey istesem duvar üzerine bile olsa yazarım".
Beşîr İbnu Nehîk der ki: "Ben Ebu Hüreyre (radıyallahu anh)'den işittiğimi yazmıştım. Ondan ayrılacağım zaman, yazdıklarımı alarak yanına geldim: "Bunlar senden yazdıklarım değil mi?" diye arzettim. "Evet" diye te'yid etti."
Hüseyin İbnu Akîl der ki: "Dehhâk bana menâsiku'l-hacc'ı yazdırdı."
İbnu Şîrîn der ki: "Ben Ubeyde'ye etrafı arzeder, onu sorardım." Sâd İbnu Cübeyr: "İbnu Abbâs (radıyallahu anhüma)'la beraber olur. Ondan işittiklerini yazardı. Bineğinin semerine de yazdığı olurdu. İnince temize çekerdî."

Ebu Kılâbe: "Yazmak, nazarımda, unutmaktan daha iyidir" demiştir.
Ebu'l-Müleyh der ki: "Yazdığımız için bizi ayıplarlar. Halbuki Cenâb-ı Hakk şöyle buyuruyor: "Onların bilgisi Rabbimin katında yazılıdır" (Taha, 52).
Enes çocuklarına: "İlmi yazı ile bağlayın" diye tavsiye ediyordu.
Hârun İbnu Antere babasından İbnu Abbâs'ın kendisine yazı ruhsatı vermiş olduğunu nakleder.
Abdurrahman İbnu Harmele der ki: "Ben hâfızası zayıf birisiydim. Sâd İbnu'l-Müseyyib, bana yazmam için müsaade etti".
Muâviye İbnu Kurre demiştir: "Kim ilmi yazmamışsa onu ilim saymayın".
İmam Mâlik bazı talebelerine şu nasihatta bulunmuştur: "Gizli ve açık olarak Allah'a takvâda bulunun her müslümana hayırları ulaştırın, ehlinden ilim yazın".
Yahya İbnu Sâd der ki: "Her işittiğini yazmış olmam malımın bir misline daha sahip olmamdan iyidir".
Hasan-ı Basrî demiştir ki: "Bir kısım kitaplarımız vardı, onları aramızda karşılıklı olarak tedâvül ettirirdik (birbirimize gönderdik)".
Âmîru's-Şâ'hî: "Yazı, ilmi gelecek nesillere bağlamaktır" buyurmuştur.
İshak İbnu Mansûr anlatıyor: "Ahmed İbnu Hanbel'e sordum: "İlmin yazılmasından kimler hoşlanmaz?" Dedi ki: "Bu hususta bazıları ruhsat verirken bazıları vermedi" Ben tekrar: "İyi ama ilim yazılmazsa kaybolur!" dedim. O: "Evet, dedi, ilmi yazmasaydık, biz ne olurduk?"
İshak İbnu Mansûr: "Aynı şeyi İshâk İbnu Râhüye ile konuştum. O da tıpkı Ahmed İbnu Hanbel gibi konuştu" der.
Ahmed İbnu Hanbel ve Yahya İbnu Main şunu söylemişlerdir: "İlmi yazmayanların hata etmelerinden emin olunamaz".
Süfyan-ı Sevrî demiştir "Ben üç çeşit hadîs yazarım: "Bir kısım hadîsleri kendime din edinmek için yazarım. Bir kısmı var, onun üzerinde durmak için yazarım, bunları ne atarım, ne de din edinirim. Bir de zayıf ravinin hadîsi var, bilmek arzusuyla bunu da yazarım, fakat beş para değer vermem".

İmam Malik der ki: "İlmi ilk tedvin eden (yazan) İbnu Şihâb ez-Zührî'dir." İbnu Şihâb der ki: "Ömer İbnu Abdilaziz Sünen'i cem etmemizi emretti. Bizde onları defter defter kopyaladık. Üzerinde hâkimiyeti bulunan her yere bunlardan bir defter yolladı".
Daha önce Hz. Enes'ten gelen bir rivâyeti kaydetmiştik. Hz. Enes (radıyallahu anh) Bağdâdî'nin Takyîdu'l-İlm'de kaydettiği bir rivâyette, Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)'den yazdığı hadîsleri sonra gidip Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'a okuyarak arz ettiğini belirtiyordu. Bu arz usulü, böylece Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)'in sağlığında başlatılan bir müessese olarak karşımıza çıkmaktadır. Sonradan hadîsçiler bunu, hadîs ilminin vazgeçilmez, mühim prensiplerinden biri yapmışlardır.